Nội dung nổi bật:
- Thời
gian lao động nhìn chung đã giảm trong thế kỷ qua, nhưng những người
giàu có đã bắt đầu làm việc nhiều giờ hơn so với người nghèo. Dường như
những người tiền càng ít thì có càng nhiều thời gian để giải trí.
- Người giàu làm việc để thư giãn:
Khi công việc ngày càng trở nên kích thích trí tuệ, mọi người bắt đầu
tìm niềm vui trong công việc hơn là thời gian ở nhà: “Tôi đến làm việc
để thư giãn”.
- Người nghèo giải trí vì ít việc: Tăng thời gian giải trí có thể phản ánh sự suy giảm trong triển vọng việc làm của họ.
Chi phí cơ hội của người giàu
Hans-Joachim
Voth, một nhà lịch sử kinh tế học tại Đại học Zurich cho thấy rằng, năm
1800 công nhân Anh trung bình mỗi tuần làm việc 64 giờ. “Trong thế kỷ
19 bạn có thể đánh giá mức độ nghèo của một người thông qua số thời gian
họ làm việc trong tuần”, ông Voth nói.
Nhưng ngày nay tại các
nước có nền kinh tế tiên tiến, mọi việc đã khác. Thời gian lao động nhìn
chung đã giảm trong thế kỷ qua, nhưng những người giàu có đã bắt đầu
làm việc nhiều giờ hơn so với người nghèo. Năm 1965, người đàn ông với
một bằng đại học thường có xu hướng kiếm được nhiều tiền hơn, giải trí
nhiều hơn một chút so với những người chỉ học xong trung học.
Nhưng
đến năm 2005, thời gian rỗi rãi của những người học đại học ít hơn 8
tiếng/tuần so với những người chỉ tốt nghiệp trung học.
Số liệu
của cơ quan khảo sát thời gian của Mỹ công bố vào năm ngoái cho thấy,
tại Mỹ, những người có bằng cử nhân hoặc cao hơn trung bình mỗi ngày làm
việc nhiều hơn 2 giờ so với những người chỉ học hết phổ thông.
Nghiên cứu khác cũng cho thấy rằng,
những
người đàn ông có bằng đại học của Mỹ mỗi tuần làm việc hơn 50 giờ, tăng
24% so với năm 1979 và 28% so với năm 2006, nhưng thời gian làm việc
của những người chỉ tốt nghiệp phổ thông trung học lại giảm. Dường như những người tiền càng ít thì có càng nhiều thời gian để giải trí.
Có
một số giải thích. Những nhà kinh tế gọi đó là hiệu ứng thay thế với lý
thuyết về “chi phí cơ hội’ thì mức lương cao hơn khiến cho giải trí đắt
đỏ hơn... Nếu họ tiêu phí thời gian thì họ phải từ bỏ cơ hội kiếm tiền.
Từ những năm 1980 tiền lương của những người ở top đầu tăng mạnh, trong
khi tiền lương của những người ở dưới mức trung bình đã chững lại hoặc
giảm.
Do đó, sự bất bình đẳng gia tăng khuyến khích những người giàu có làm việc nhiều hơn và người nghèo có ít việc để làm hơn.
Bản
chất của nền kinh tế hiện đại là “Người chiến thắng là có tất cả” có
thể khuếch đại hiệu ứng thay thế. Quy mô của thị trường toàn cầu có
nghĩa là các doanh nghiệp có xu hướng đổi mới có thể gặt hái lợi nhuận
rất lớn (như trường hợp của YouTube, Apple và Goldman Sachs).
Khi đánh bại được đối thủ cạnh tranh, lợi nhuận của bạn thu được có thể rất lớn. Nghiên
cứu của Peter Kuhn làm việc tại trường Đại học California; Santa
Barbara và Fernando Lozano của trường Đại học Pomona cho thấy rằng, điều
này cũng đúng đối với những người lao động có tay nghề cao.
Mặc
dù, không phải ngay lập tức họ nhận được tiền làm thêm giờ, những người
lao động thành công thường là những người lao động nhiều giờ nhất và họ
thường gặt hái từ cái gọi là “Người chiến thắng là có tất cả”. Trong khi
đó, vào đầu những năm
1980, cùng loại nghề nghiệp, một người
đàn ông làm việc 55 giờ/tuần kiếm được hơn 11% so với một người đàn ông
làm việc 40 giờ, khoảng cách đó đã tăng lên 25% vào thời điểm chuyển
giao thiên niên kỷ 1900 sang 2000.
Các nhà kinh tế
học nghiêng về xu hướng rằng, “hiệu ứng thay thế” chỉ bộc lộ khi đạt đến
một giai đoạn gọi là “hiệu ứng thu nhập”. Khi mức lương cao hơn cho
phép mọi người đáp ứng được nhiều nhu cầu vật chất của họ hơn, họ từ bỏ
công việc phụ và thay vào đó lựa chọn giải trí nhiều hơn. Một tỷ phú sở
hữu một hòn đảo riêng có ít động cơ để làm việc thêm giờ. Nhưng tập tục
xã hội mới có thể lật ngược hiệu ứng thu nhập.
(Xem thêm: Người giàu khoái đất, dân nghèo thích giữ vàng)
Tôi làm việc để… thư giãn?
Về
cách thức làm việc và giải trí tại các nước giàu đã thay đổi đáng kể so
với thời đại của “Downton Abbey”. Trở lại năm 1899, Thorstein Veblen,
một nhà kinh tế người Mỹ cho rằng, giải trí là “huân chương danh dự”.
Người giàu có thể sai bảo người khác làm những công việc dơ bẩn hoặc
nhàm chán.
Tuy nhiên, theo Veblen giải trí không có nghĩa là nhàn
rỗi, mà thay vào đó họ tham gia vào những công việc mang tính “khai phá”
như các hoạt động mang tính thách thức và sáng tạo như từ thiện và
tranh luận.
Theo một báo cáo gần đây của các nhà nghiên cứu tại
trường Đại học Oxford, lý thuyết của Veblen cần phải cập nhật trong thời
đại mới.
Làm việc tại các nền kinh tế tiên tiến đã trở thành tri
thức và trí tuệ. Có ít những công việc đơn giản như vận hành thang máy
và có thêm những công việc có sức hấp dẫn hơn như thiết kế thời trang.
Điều
đó có nghĩa là hơn bao giờ hết, nhiều người có thể giải trí ngay tại
văn phòng làm việc. Công việc đã cung cấp thú vui cho những người giàu
trong thời gian rỗi của họ; ở cực bên kia, giải trí không còn là một dấu
hiệu của quyền lực xã hội. Thay vào đó nó tượng trưng cho sự vô dụng và
thất nghiệp.
Bằng chứng ủng hộ cho thuyết xã hội học. Các ngành
nghề trong đó mọi người ít hạnh phúc nhất là những công việc thủ công và
dịch vụ đòi hỏi ít kỹ năng. Những công việc vừa ý có xu hướng tăng cùng
với uy tín của nghề nghiệp.
Nghiên cứu của Arlie Hochschild Russell thuộc Đại học California, Berkeley cho thấy rằng,
khi
công việc ngày càng trở nên kích thích trí tuệ, mọi người bắt đầu tìm
niềm vui trong công việc hơn là thời gian ở nhà. “Tôi đến làm việc để
thư giãn”, bà Hochschild nói trong một cuộc trả lời phỏng vấn.
Và
những người giàu có thường cảm thấy rằng, ở nhà nhiều là một sự lãng
phí thời gian. Một nghiên cứu năm 2006 cho thấy rằng, những hộ gia đình
người Mỹ có thu nhập hơn 100.000 USD/năm “giải trí thụ động” (như xem
Tivi) ít hơn 40% so với những hộ thu nhập dưới 20.000 USD.
Còn
về những người công nhân ít học thì sao? Tăng thời gian giải trí có thể
phản ánh sự suy giảm trong triển vọng việc làm của họ như những công
việc kỹ năng thấp và công việc tay chân. Từ những năm 1980,
học sinh đã từng bỏ học thể hiện những kỹ năng rất kém trong thị trường
lao động. Trong năm 1965, tại Mỹ, tỷ lệ thất nghiệp sinh viên tốt
nghiệp trung học cao hơn cho những người có bằng cử nhân hoặc cao hơn là
2,9%.
Ngày nay con số này cao hơn 8,4%. “Người ít được giáo dục
không phải là họ muốn giải trí bằng mọi cách”, Erik Hurst thuộc trường
Đại học Chicago giải thích, “Thời gian mà họ không phải đi làm có thể là
họ không muốn thế”. Cũng có thể có sự thay đổi trong các hiệu ứng thu
nhập đối với những người có mức lương thấp.
Công nghệ thông tin mở
ra một thế giới giải trí rộng lớn, chất lượng cao và giá rẻ tại gia.
Điều đó có nghĩa là người thu nhập thấp cũng không cần phải làm việc
nhiều để đáp ứng sự giải trí hợp lý.
>> Chúng ta đang làm giàu cho kẻ khác như thế nào?
Theo Anh Tuấn